Спалены суд у Слуцку і зламаны лёс паэта. Гісторыя Генадзя Гапановіча

1
ЛІПЕНЬ1962 ГОДА. Генадзь Гапановіч у Слуцкім народным тэатры. Фота з архіва газеты «Кур'ер»
ЛІПЕНЬ1962 ГОДА. Генадзь Гапановіч у Слуцкім народным тэатры. Фота з архіва газеты «Кур'ер»
Реклама

Генадзь Гапановіч — адметная фігура ў культурным жыцці Слуцка. На жаль, з-за трагедыі, якая адбылася ў 1967 годзе, яго імя ўзгадваюць толькі ў адмоўным ключы. Але ж да таго, як здарыліся тыя жудасныя падзеі, гэты чалавек паспеў зрабіць шмат добрага для случчан.

1960-я гады для Слуцка — час станаўлення і будаўніцтва. У гэты перыяд горад канчаткова паўстаў з пасляваеннага разбурэння, развіваўся. Будаваліся і раслі прадпрыемствы, у розных сферах адбываліся змены да лепшага. У гэта вялікі ўклад унеслі людзі, асабліва маладое адукаванае пакаленне — маладыя энтузіясты, поўныя энергіі і веры ў шчаслівую будучыню, гатовыя працаваць і знаходзіць новыя шляхі вырашэння праб­лем. Гэта было пакаленне інтэлігентаў з агнём у вачах.

Чалавек з вялікімі амбіцыямі

Да такіх належыў і Генадзь Аляксеевіч Гапановіч. У свае 28 гадоў - дэпутат гарадскога Савета, загадчык аддзела культуры гарвыканкама.

Реклама

З успамінаў Алены Кім, жонкі Гапановіча, у канцы 1960-х — загадчыцы Слуцкай раённай бібліятэкі: «Генадзь часта на працягу года ездзіў у Мінск на прыём да старшыні аблвыканкама. Тады любая будоўля, калі яна не была ўключана ў пяцігадовы план, нават не разглядалася. А бібліятэка ў Слуцку была „ахавая“ — стары драўляны будынак на горцы, дзе стаіць Дом культуры. Там была такая цесната! Нават самі чытачы абураліся. А Гапановіч „выбіў“ дазвол і ўключэнне будоўлі бібліятэкі ў планы пяцігодкі. Прычым праект гэтай бібліятэкі адпавядаў праекту абласных бібліятэк».

Па ўспамінах сучаснікаў, Генадзь Гапановіч быў вельмі творчым маладым чалавекам. Ён скончыў Свярдлоўскую культурна-асветніцкую школу, пісаў вершы, якія друкаваліся ў раёнцы, выконваў ролі ў народным тэатры, іграў на музычных інструментах.

Таксама ўспаміналі, што Гапановіч быў абаяльны і прыгожы, заўсёды элегантна апрануты. Хтосьці казаў, што ён «занадта высока сябе ставіў». Але добра вядома, што ўсім падабацца немагчыма.

Па словах Алены Кім, у Гена­дзя Аляксеевіча былі вялікія амбіцыі — ён збіраўся заслужыць пасаду ў Міністэрстве культуры. Але ўсе надзеі, планы, а таксама павага землякоў зніклі ў адзін дзень.

В тему: Слуцкий суд: до и после трагедии

Абвінавачанне ў забойстве

Ранкам 9 красавіка 1967 года супрацоўнік Слуцкай міліцыі Генадзь Назыраў ішоў у райаддзел праз гарадскі парк. Там ён і ўбачыў труп мужчыны, які ляжаў метры за чатыры ад фантана. На забітым з вопраткі былі толькі споднікі, побач ляжала палка таўшчынёй з руку.

Забіты — Аляксандр Нікалаеўскі — малады чалавек, якога бачылі напярэдадні ў горадзе ў нецвярозым стане. Вечарам 8 красавіка ён апынуўся ў пад`ездзе дома каля парку. У гэтым пад`ездзе жыў Гапановіч са сваёй жонкай і маленькім дзіцем. Генадзь, яго сваяк Леанід Сыцько і жонка Сыцько ў той час вячэралі, падчас вячэры выпівалі.

Генадзь пасварыўся са сваёй жонкай. Яна вый­шла ў пад`езд, убачыла Нікалаеўскага, падняла крык. Выбег Гапановіч, а за ім — Сыцько.

У пад`ездзе завязалася бойка. Па паказаннях трох непаўнагадовых сведак, Гапановіч і Сыцько сцягнулі Нікалаеўскага па лесвіцы ўніз і выпхнулі ў двор. Што было далей — невядома. Але на наступны ранак хлопца знайшлі забітым. Наконт прычын смерці ў народзе існуе шмат версій. Дзесьці пішуць, што ў Аляксандра ад пабояў адкрылася язва, якую ён да гэтага лячыў у бальніцы. Дзесьці — што ён памёр ад нейкага асаблівага ўдушэння. Па меркаванні следства, родных забітага і некаторых іншых случчан, нанесеныя пабоі былі такімі жорсткімі, што Нікалаеўскі іх проста не вытрымаў. Гэтую версію абвяргаюць родныя і староннікі Гапановіча, якія сцвярджаюць, што інтэлігентны Генадзь проста не ўмеў як след біцца. Да таго ж мёртвага распранулі, а Гапановічу — не апошняму ў горадзе чалавеку і франту — не здалася вопратка простага працаўніка.

Ранее: «Огненный самосуд толпы». 12 октября 1967 года, в Слуцке произошло невероятное по советским меркам событие. Разъярённая толпа сожгла здание народного суда. В огне погибла судья Алексеева, а спустя некоторое время в больнице скончался ещё один пострадавший — старший лейтенант милиции Татур. 80 военнослужащих и сотрудников милиции получили различные телесные повреждения. Местная власть и милиция потеряли на некоторое время контроль над ситуацией, позволив толпе творить бесчинства.

Суд і плёткі

Суд над Гапановічам і Сыцько пачаўся 10 кастрыч­­ніка. Да той пары ў горадзе ўжо распаўсюдзіліся чуткі, якія настроілі многіх супраць Гапановіча. Гаварылі, што яго бацька ў вайну быў паліцаем, а бацька Нікалаеўскага — партызанам, што паміж іх сем`ямі кроўная варожасць. Таксама гаварылі, што брата Нікалаеўскага, які раней загінуў (выпаў з акна інтэрната ў Мінску), забілі родныя Гапановіча.

Але чуткі пра «паліцая» не былі праўдзівыя, бо Гапановіч-старэйшы, які меў шэсць дзяцей (Генадзь самы малодшы), калі пачалася вайна, трапіў у тыл, у Тулу, дзе і пражыў да 1944 года, пакуль не была вызвалена Беларусь.

Чуткі былі мацнейшыя за праўду. Каля Слуцкага суда, які тады месціўся ў драўляным будынку па вуліцы Валадарскага (зараз М. Багдановіча) сабраўся варожа настроены натоўп. Людзі былі ўпэўненыя, што ўлада хоча апраўдаць свайго — камуніста, забойцу, «паліцаевага» сына.

Суд працягваўся тры дні.

Людзі патрабавалі адкрытага суда, некаторыя праваахоўнікі пачалі прасіць уладу зрабіць пасяджэнне ў гарадскім Доме культуры. Але першы сакратар райкама партыі Зелянкевіч адмовіў, бо лічыў, што справа бытавая і ўвагі асаблівай не заслугоўвае.

12 октября 1967 года. 18.30
12 октября 1967 года. 18.30

Фатальны дзень

12 кастрычніка каля суда сабралося шмат лю­дзей. Тут і там гучала, што «свайго» ўлада апраўдае. Падліла масла ў агонь народнай злосці і тое, што Гапановіча і Сыцько прывезлі ў суд у машыне хуткай дапамогі, а не ў аўтазаку — лічы, «з камфортам». Ніхто не ведаў, што аўтазак тады быў проста заняты, на ім перавозілі іншага арыштанта. Бліжэй да вечара народу стала значна больш. Прынеслі алкаголь, многія выпівалі і «падагравалі» эмоцыі адзін аднаму. Натоўп быў упэўнены: забойцу рабочага хлопца выгароджваюць. Кінулі кліч «бей партийцев-убийцев»…

12 октября 1967 года. 18.35
12 октября 1967 года. 18.35
З успамінаў Алены Кім: «Тварылася страшнае. Вайскоўцаў выклікалі, але яны нават не кранулі натоўп, назіралі. Выклік­алі з усёй акругі пажарныя машыны — яны не даязджалі да месца. Іх на шляху спыняў натоўп, людзі злівалі бензін і лілі на будынак. Амаль адразу, як кліч прагучаў, усё палыхнула».

Супраць хуліганаў быў скарыстаны слезацечны газ. Калі з-за газу людзі адступілі ад будынка, з яго ўдалося вывесці Гапановіча і Сыцько. Іх пасадзілі ў аўтазак і павезлі ў Мінск.

12 октября 1967 года. 22.00
12 октября 1967 года. 22.00
Хутка натоўп ачуняў і яшчэ больш раззлаваны кінуўся на вайскоўцаў, на будынак. Некалькі байцоў былі пакалечаныя, шмат — параненыя. Ачапленне прарвалі. Людзі ўварваліся ў суд. Яны лічылі, што падсудзімыя яшчэ там. З другога паверху пылаючага будынка скочылі тры міліцыянеры. Дваіх з іх адпусцілі. А трэцяга — Станіслава Татура — прынялі за Гапановіча (бо ён быў на яго падобны) і зверскі пабілі. Ад пабояў міліцыянер памёр у бальніцы. На другім паверсе суда згарэла старэйшая суддзя Галіна Аляксеева.

Гапановіча і Сыцько прывезлі ў Мінск.

Утро 13 октября 1967 года
Утро 13 октября 1967 года
З успамінаў Алены Кім: «У Мінску іх ужо не судзілі. Прыйшоў адвакат і сказаў: „Вам дадуць 10 гадоў, але вы будзеце сядзець 3 гады“. Ніякага пасяджэння суда не было. І сапраўды — нават не было трох гадоў, як ён адсядзеў, і яго накіравалі на вольнае пасяленне ў Дзяржынск».

Ранее: Слуцкая трагедия: причины и уроки

Жыццё пасля суда

Генадзь Гапановіч, калі асеў на пасяленні ў Дзяржынску і атрымаў кватэру, запрасіў жонку да сябе. Але яна адмовілася ехаць, развялася з ім і выйшла замуж за іншага.

Пасля Дзяржынска Гапановіч працягнуў сваю адукацыю і культурную дзейнасць. Ён скончыў Даўгапілскае аддзяленне журналістыкі Рыжскага ўніверсітэта, курсы рэжысуры пры Міністэрстве культуры Беларусі. Жыў у Баранавічах.

У 1982 годзе звязаў жыццё са сваёй знаёмай — случчанкай Аленай Кім.

Творы Генадзя Гапановіча друкаваліся ў газетах «ЛіМ», «Звязда», «Чырвоная змена», «Наша слова» і шмат іншых. У Баранавічах ён быў кіраўніком літаб`яднання.

Пасля смерці Гена­дзя Гапановіча вялікая колькасць рукапісаў і вершаў захоўваецца ў яго сям`і. Некаторыя з іх будуць на­друкаваныя ў зборніку, які рыхтуюць да выдання родныя Гапановіча.


Кастусь Каліноўскі

Мужыцкая праўда
Жыла i мужнела,
I гнеў у народзе,
Як гром, нарастаў.

Кастусь Калiноўскi,
Ты горда i смела
Змагацца за праўду
Народ свой падняў.

Кастусь Калiноўскi,
Твае адгалоскi
У песнях сягоння
Набатна гучаць.

Кастусь Калiноўскi,
Паўстанцаў галоскi
У сэрцах стагоддзяў
Жывымi звiняць.

Рванулася сэрца —
I песня паўстання
За волю народа
З народам пайшла.

Гарэла i гасла
У буры змаганняў
I сонечна-ясны
Нам дзень прынясла.

Квiтнейце, абшары,
Жывыя палоскi
I песню вазьмiце
З сабой у вякi,

Каб добрую славу
Тваю, Калiноўскi,
Заўсёды ў сэрцах
Няслi землякi!

Генадзь Гапановіч

Реклама