Каліноўскі — герой барацьбы за незалежнасць Беларусі

85

Cёлета спаўняецца 150 год з пачатку нацыянальна-вызваленчага паўстання пад кіраўніцтвам Кастуся Каліноўскага (Канстанцін Вікенцій Сямёнавіч Каліноўскі, 2.2.1838−22.3.1864).
Беларускі рэвалюцыянер-дэмакрат, мысліцель і публіцыст, выдавец першай беларускай газеты «Мужыцкая праўда» нарадзіўся ў вёсцы Мастаўляны Гарадзенскага павету ў шляхецкай сям'і. Скончыў Свіслачскую гімназію, вучыўся на юрыдычным факультэце Пецярбургскага ўніверсітэта, які скончыў у 1860 г. са ступенню кандыдата права.

Каліноўскі за гады вучобы пазнаёміўся з творамі рускіх рэвалюцыйных дэмакратаў і прадстаўнікоў польскага вызваленчага руху. Разам з братам быў сябрам рэвалюцыйнага гуртка Зігмунта Серакоўскага і Яраслава Дамброўскага, удзельнічаў у студэнцкім руху. Пад уплывам жыццёвых назіранняў і рэвалюцыйна-дэмакратычных ідэй у Каліноўскага сфарміраваліся яскравыя антыпрыгонніцкія і антыцарскія погляды, якія праявіліся ў яго далейшых дзеяннях.
У пачатку 1861 г. вярнуўся ў Беларусь і стварыў у Гародне нелегальную рэвалюцыйную арганізацыю, прыхільнікі якой вялі агітацыю сярод беларускіх сялян. Паўстанне пачалося ў студзені 1863 г. спачатку ў Польшчы, а ў лютым — на тэрыторыі былога Вялікага Княства Літоўскага, ў якое ўваходзілі землі Беларусі, Літвы і Украіны. Раней ВКЛ і Польшча былі аб’яднаны ў канфедэратыўную дзяржаву Рэч Паспалітую, зліквідаваную ў выніку яе драпежніцкіх падзелаў у 1772, 1793 і 1795 гадах паміж Аўстрыяй, Прусіяй і Расіяй.

Реклама

Мэтай паўстання 1863 г. было аднаўленне незалежнасці Польшчы і Вялікага Княства Літоўскага. Яно было нацыянальна-вызваленчым, шляхецкім. Каліноўскі імкнуўся зрабіць яго адначасова і антыпрыгонніцкім, сялянскім, за што ён і яго прыхільнікі лічыліся «чырвонымі».
Удзел у паўстанні прынялі шляхта, памешчыкі, студэнцкая моладзь, былыя вайскоўцы, разначынцы і, на жаль, вельмі мала сялян, таму што царызм вёў моцную контрпрапаганду, абяцаючы сялянам пашырэнне іх правоў, у тым ліку і на зямлю. Паўстанцам не хапала зброі, перакоўваліся косы, таму паўстанцы называліся «касінерамі»!

Царскія ўлады дзеля падаўлення паўстання накіравалі ў Паўночна-Заходні край вялікія вайсковыя аддзелы, па простаму — карнікаў. Кіраваць задушэннем «мяцежа» прызначылі генерал-губернатара Мураўёва, за жорсткасць празванага «вешальнікам».
Паўстанне доўжылася больш за год. У баях з царскімі войскамі загінулі больш за 30 000 паўстанцаў, 128 пакараны праз павешанне, у тым ліку і сам кіраўнік паўстання, які быў выдадзены здраднікам, арыштаваны і асуджаны ваенна-палявым судом, 22 сакавіка 1864 года Кастуся Каліноўскага публічна павесілі ў Вільні на гандлёвай плошчы Лукішкі. Яму было 26 год. Каля 1000 удзельнікаў паўстання былі сасланы на катаргу, больш за 10 000 выселены, сотні сасланы на пасяленне ў Сібір, іхнія маёнткі і сядзібы канфіскоўвалі і разбуралі па загадзе ўлад.

Касцёлы зачыняліся і перадаваліся РПЦ. Распачалася няспынная русіфікацыя краю. Прадстаўнікі беларускай інтэлігенцыі адпраўляліся ў цэнтральныя губерніі Расійскай Імпэрыі, а ў Паўночна-Заходні край хлынулі з Усходу чыноўнікі, настаўнікі, праваслаўныя святары, таму што грашовае жалаванне тут было ў разы вышэйшым, чым на Усходзе, што было зроблена наўмысна, для іх шмат існавала ільгот, як сказалі б зараз.
Ці можна цяпер лічыць, што паўстанне было безвыніковым і што страты людскія, матэрыяльныя і духоўныя былі марнымі? Не зусім. Адбылося абуджэнне беларускага нацыянальнага руху, у выніку ажыццявілася тая ідэя, за якую змагаліся паўстанцы — у пачатку ХХ стагоддзя адрадзілася Беларуская дзяржава.

Асуджаны царскімі ўладамі на смяротнае пакаранне, Канстанцін Каліноўскі не стаў падаваць прашэнне аб літасці. Замест гэтага пераслаў з турэмных кратаў «Ліст з-пад шыбеніцы» — свой палітычны і духоўны запавет для нас, нашчадкаў, як у змаганні здабываць свабоду і чалавечую годнасць!

Трэба сказаць, што ў савецкія часы памяць аб Кастусі Каліноўскім як нацыянальным героі і паўстанцах 1863 г. падтрымлівалася на дзяржаўным узроўні. Па-дзеяй у культурным жыцці рэспублікі быў спектакль, пастаўлены ў 1923 г. БДТ па гістарычнай драме «Кастусь Каліноўскі». У 1928 г. на беларускай кінастудыі стварылі фільм «Кастусь Каліноўскі». Друкаваліся мастацкія творы. Узгадаем «Каласы пад сярпом тваім» Уладзіміра Караткевіча, вершы, паэмы. Над увасабленнем вобраза Каліноўскага плённа працавалі скульптары, мастакі, графікі.

У часы Другой сусветнай вайны партызанскія атрады імя Каліноўскага грамілі фашыстоўскіх захопнікаў у Беларусі, Літве, Польшчы. У мірны час выпускаліся памятныя паштоўкі, значкі, маркі, існаваў узор грашовай купюры РБ з выявай героя, быў зацверджаны медаль. Ды шмат чаго добрага рабілася дзеля захавання памяці нацыянальнага героя Беларусі - Кастуся Каліноўскага.
Варта і зараз у незалежнай і суверэннай Беларусі на дзяржаўным узроўні адзначаць такія лёсавызначальныя для краіны падзеі, як гэта робіцца ў нашых суседзяў - Польшчы і Літве.
Таксама трэба, каб у кожным беларускім горадзе існавалі вуліцы і плошчы імя Каліноўскага. Пакуль жыве ў нашых сэрцах памяць аб продках, што змагаліся і загінулі за свабоду, будзе жыць незалежная Беларусь!

Генадзь Шаўцоў

85 комментариев
Межтекстовые Отзывы
Посмотреть все комментарии
Oleg Burkin
Oleg Burkin
12 февраля 2013 11:22

Нет ни одного исторического документа, ни одного свидетельства очевидцев о том, что Винцента-Константина Калиновского хоть кто-то хоть когда-то называл Кастусем.))) Не носил он этого белорусского имени. Никогда! Потому что был польским шляхтичем, родившимся в польской семье и крещенным в польском католическом костеле. Родным языком его тоже был польский. И даже в Санк-Петербургском университете Калиновский учился по польской квоте, регулярно досаждая руководству университета просьбами о денежной помощи.))) Просьбы эти, кстати, сохранились в архивах.))) А в 1863 году Винцент Калиновский стал полевым командиром восстания польских сепаратистов за отделение Речи Посполитой от Российской Империи. И ни о какой белорусской автономии в составе этой Речи Посполитой восставшие даже не помышляли.))) Вот почему (в том числе) восстание и не нашло поддержки среди белорусских крестьян, которые хватали и передавали польских повстанцев… Подробнее »

DEMD
DEMD
12 февраля 2013 12:34

Потому что этот Человек воевал с теми, кто нас считал своими крепосными. Не будзе табе щасця народзе пакуль ты пад маскалем-вот слова Кастуся Калиноускага, каторые и сегодня актуальны.

Аналитик
Аналитик
12 февраля 2013 13:52

«Менавита там (Петербургском универе) сфармиравалися яго рэвалюцыйныя погляды пад уплывамм» Зямли и воли" и «Колакала» Герцена".(«Гисторыя Беларуси у кантэксце сусветнай гисторыи"-пасобие для студентов).

священник
священник
12 февраля 2013 14:48

Цікавая асоба! Сёння, улічваючы гістарычныя рэалі, аналізуючы той гістарычны перыяд, які пражыла наша дзяржава, наш народ, пасля паўстання, цікава пачытаць тую ж самую «Muzyckuiu praudu». ---- «Мужыцкая праўда"-выходзіла на беларускай мове, але пісалася лацінкай.---- Вось словы таго ж Каліноўскага:"ПАн будзе ліхі- пана павесім як сабаку! Мужык будзе кепскі, то і мужыка павесім, а двары іх і сёла з дымам пойдуць і будзе справядлівая вольнасць».-------Каліноўскі не дажыў да таго часу, калі яго славы, яго думкі ажыццявіліся.

injenegr
injenegr
12 февраля 2013 14:51

В середине 19 В не было понятий Беларусь и белорусы относительно земель современной Беларуси или её предшественника ВКЛ. Поляки и Россияне пытались решить свой старый спор на нашей территории.

священник
священник
12 февраля 2013 15:00

Изучайте историю.------А.И. Гирцен"Быть Литве, Белоруссии и Украине с кем они быть хотят или ни с кем, лишь бы волю их узнать --не поддельную, а действительную" Собр.т.16.с253.

injenegr
injenegr
12 февраля 2013 15:39

Ничего не имею против А.И.ГИрцена, но понятие Белая Русь относилось к восточной части Могилевской, Смоленской, Витебской областей, а дальше на запад ВКЛ.

Борис
Борис
12 февраля 2013 20:00

одна из улиц г Минска названа -Калиновского Так кто прав, а кто===========================

ingenegr
ingenegr
12 февраля 2013 20:33

Сколько людей, столько может быть мнений. Прав тот у кого больше прав. Для себя разделяю истории Жмуди, Польши, Московской Руси и ВКЛ. Придерживаюсь мнения, что история современной Беларуси продолжает историю ВКЛ.

Аналитик
Аналитик
12 февраля 2013 23:52

говорят, что название Беларусь искуственно замалчивалось. Её специально заменили на «Северо западный край», чтоб не помышляли о независимости. И что этим обьясняется огромное число церковно-приходских школ через которые шло опровославление населения в интересах Российской империи.

Zorro
Zorro
13 февраля 2013 03:05

Каліноўскі - сапраўдны нацыянальны герой Беларусь! Слава героям!!!

Zorro
Zorro
13 февраля 2013 03:26

Дарэчы, ня зьдзіўлены чарговым беларускафобскім в/… удалено — Админ…/ товарища Буркіна. Гэты «товарищ» старанна адсочвае ўсе артыкулы з праявай Беларушчыны, каб чарговы раз хтосьці гаўкнуць з пункту гледжаньня свайго праваслаўна-русафільскага сьветапогляду. Нічога новага, гэта і трэба было чакаць (а-ля «товарищ» Шымаў nn. by/?c=ar&i=104 037). Што, Буркін, раздражняе Вас постаць Кастуся Каліноўскага? Дарэчы, чаму яго называюць Кастусём, вельмі слушна заўважана тут: nn. by/?c=ar&i=103 944. І кім ён сябе лічыў, на якой мове пісаў і за што змагаўся — кажуць ягоныя апошнія тэксты, напісаныя Каліноўскім у турме: «Марыська чарнаброва, галубка мая…» і «Ліст з-пад шыбеніцы». Товарищ Буркін, у арыгінале Вы тое можаце прачытаць ці Вам не стае адукаванасьці разумець гэтыя тэксты на беларускай мове?

Zorro
Zorro
13 февраля 2013 03:39

І яшчэ. Апошнія словы Каліноўскага зь «Лісту з-пад шыбеніцы»: «Бо я табе з-пад шыбеніцы кажу, Народзе, што тагды толькі зажывеш шчасьліва, калі над табою Маскаля ўжо ня будзе» можаце разглядаць, товарищ Буркін, як кпін у свой бок. Бо менавіта пра такіх маскалёў, як Вы, Каліноўскі і пісаў.

Oleg Burkin
Oleg Burkin
13 февраля 2013 10:13

Zorro, у меня нет никакого желания вступать в полемику с малообразованным бульбашом, который ненавидит все русское.))) Тем не менее, отвечу на ваш комментарий. Калиновский изредка говорил и писал по-белорусски лишь потому, что хотел использовать белорусских крестьян как пушечное мясо для достижения своей главной цели — восстановления независимости Великой Польши.))) Вся «белорусскость» Калиновского свелась к выпуску на белорусском языке нескольких газет с целью распространения идей польского восстания среди белорусских крестьян. Род Калиновских происходил из Мазовии (Польша), где упоминался начиная с конца XV века. Впоследствии он разделился на 13 ветвей, внесённых в I и IV в списки дворян Царства Польского. А вот и оригинальное высказывание Калиновского: «Мы, что живём на земле Польской, что едим хлеб Польский, мы, Поляки из веков вечных»))) Ну, и какой… Подробнее »

Oleg Burkin
Oleg Burkin
13 февраля 2013 10:34

injenegr, полностью с вами согласен. Оккупация — это всегда плохо. Но если выбирать из двух зол меньшее, то вхождение белорусских земель в Российскую империю было значительно меньшим злом, нежели польская оккупация.)) Это признает даже оппозиционный режиму белорусский философ и историк Валентин Анкудович, который считает что спасению своего языка и культуры белорусы обязаны русским! И он прав! Что произошло после включения ВКЛ в состав Речи Посполитой (над баснями коньюнктурщика Грицкевича о равенстве в ней двух народов можно только поржать)? Немедленный захват поляками части территории ВКЛ — Галичины, почти полное уничтожение православной веры, введение в РП единственного государственного языка — польского. Да и в 1920 году поляки повели себя не лучше — после оккупации Западной Беларуси они не предоставили ей даже культурной автономии, а за преподавание… Подробнее »

Oleg Burkin
Oleg Burkin
13 февраля 2013 10:43

И напоследок — для Зорро и ему подобных — расскажу два анекдота о столь ненавистных ему москалях.))) «Русские варвары врывались в кишлаки, аулы, стойбища, оставляя после себя города, библиотеки, университеты и театры».))) И еще: «Приходит домой украинец-националист после митинга, уставший, голодный, смотрит, лифт в подъезде работает, забегает в квартиру, а там жена на газе еду готовит, тому аж поплохело, заходит в ванну, а там горячая вода.
Сползая по стенке, шепчет: «Все, опять русские оккупанты вернулись!»

Oleg Burkin
Oleg Burkin
13 февраля 2013 10:45

Беларусь уже почти ДВАДЦАТЬ ДВА года является независимым государством, и продолжать сваливать вину за свою несостоятельность на русских — это уже даже не смешно.)))

jimka
jimka
13 февраля 2013 11:02

Молодец Burkin, даёт отпор русофобам и польским псевдодемократам!

injenegr
injenegr
13 февраля 2013 11:25

По мнению некоторых современных беларуских историков 22 года — это младенческий возраст для государства. По моим наблюдениям активный интерес белорусов к своей истории начался только лет 5−6 назад. Это ничто для формирования какого-то чёткого осознания былого, тем более сформированного под влиянием соседей заинтересованных .Мне кажется если в Беларуси будут придерживаться национального пути развития истории как науки, то многие спорные вопросы со временем отпадут сами.