Алелькавічы і Случчына

4
Реклама

Чатыры стагоддзі таму назад пайшла з жыцця Сафія Слуцкая, апошняя з роду князёў Алелькавічаў. Гэтай падзеі сёлета на Беларусі прысвечаны шматлікія мерапрыемствы, і невыпадкова. Кароткі і яскравы жыццёвы шлях княгіні - сваеасаблівы вынік амаль трохсотгадовага вопыту аднаго з самых уплывовых у ВКЛ праваслаўных княскіх родаў, які згас, але пакінуў у нашай гісторыі значны след.


ГЕРБ АЛЕЛЬКАВІЧАЎ. Сучасная рэканструкцыя. На гербе — выява «Пагоні», якая гаворыць аб прыналежнасці роду да Вялікакняскай дынастыі.


АЛЯКСАНДР АЛЕЛЬКА. Так выглядаў роданачальнік князёў Слуцкіх. Гравюра А. Зубчанінава

У шырокім гістарычным кантэксце Алелькавічы і Случчына непарыўны. Тым не менш, пачатак княжання іх у Слуцку быў ва многім выпадковым паваротам гісторыіі, які супаў з наступленнем у канцы XIV стагоддзя эпохі Вялікага Княства Літоўскага.

Вялікая палітыка

Реклама

Першыя князі з роду Алелькавічаў валодалі Слуцкам з 1395 года, але даволі працяглы час лічылі яго сваім часовым прытулкам. Інтрыга ў тым, што галоўнай мэтай гэтага найбуйнейшага вялікалітоўскага роду з канца XIV і да канца XV стагоддзяў была барацьба за валоданне Кіеўскім княствам. Аднак і сам Кіеў першыя Алелькавічы разглядалі як прыступку да трона ў Вільні, бо мелі на яго правы, паколькі род увасходзіў да Гедыміна і яго сына Альгерда. Гэта, як кажуць, ужо была вялікая палітыка.
З’яўленне Слуцка на яе арбіце адбылося падчас князя Уладзіміра, які атрымаў Кіеў яшчэ ад свайго бацькі - славутага Альгерда. Пасля смерці апошняга новы вялікі літоўскі князь Вітаўт не пажадаў умацавання сваіх сапернікаў і ў 1395 годзе адабраў ад Уладзіміра гэтае ўладанне. Кампенсацыяй за Кіеў стала перадача яму Слуцка і Капыля.

Уладзімір Альгердавіч новыя ўладанні прыняў, але Вітаўту не пакарыўся і апынуўся ў Маскве, каб знайсці там падтрымку. З гэтага і пачалася амаль стагадовая драматычная барацьба Алелькавічаў за вызначэнне свайго месца ў эліце маладой дзяржавы — ВКЛ. Случчына ж стала сваеасаблівай базай іх вялікіх амбіцый.

Няздзейсненыя надзеі

Пасля Уладзіміра гаспадаром Случчыны стаў яго старэйшы сын Аляксандр (Алелька), які і лічыцца заснавальнікам роду Алелькавічаў. Для яго Слуцк і Капыль былі ўжо вотчынай, якая дасталася ў спадчыну. Для таго часу гэта азначала юрыдычнае замацаванне яе за ўладаром. Але Аляксандр рэдка бываў у сваіх уладаннях, бо на ажыццяўленне вышэйпададзеных амбіцый патрабаваліся час і вялікія намаганні. Яго жонкай стала дачка Вялікага князя Маскоўскага Васілія I. Гэта абставіна замацавала сувязі з Масквой. Пры падтрымцы праваслаўных князёў ВКЛ Аляксандр не раз прэтэндаваў на пасаду вялікага князя, але няўдала, за што быў нават зняволены. У 1443 годзе стаў кіеўскім князем, але захаваў за сабой Слуцк і Капыль.

Сыны Алелькі Сімяон і Міхаіл, як і бацька, вялі барацьбу за Кіеў і прэтэндавалі на вялікакняскі трон. Найбольш удалым у гэтай справе аказаўся Сімяон. Ён дабіўся Кіева ў пажыццёвае валоданне і быў самым верагодным прэтэндэнтам на Вільню ад праваслаўнай «партыі» ВКЛ. Для апазіцыі заўчасная канчына Сімяона стала драмай і, верагодна, апошняй надзеяй, бо ў дзяржаве пачыналі атрымліваць верх магнацкія групоўкі каталіцкай арыентацыі. Што датычыцца Міхаіла, то яго лёс аказаўся менш шчаслівы, чым старэйшага брата. Ён рана быў уцягнуты ў палітычныя інтрыгі. Па запрашэнню Наўгародскай рэспублікі вялікі князь паслаў яго туды князем, каб умацаваць пазіцыі Літвы ў піку Маскве. Пасля смерці Сімяона Міхаіл вярнуўся і заявіў прэтэнзію на Кіеўскае княства, але хутка страціў наконт гэтага ілюзіі. Адначасова ўзначаліў праваслаўную магнацкую апазіцыю і падштурхнуў яе да рашучых дзеянняў.

Пад кіраўніцтвам Міхаіла Слуцк стаў цэнтрам антыўрадавай змовы, адзін з варыянтаў якой прадугледжваў аддаць уладанні яе ўдзельнікаў пад пратэктарат Масквы. Як заўсёды, знайшоўся здраднік. Міхаіл і другі ўплывовы загаворшчык Іван Гальшанскі былі схоплены, а ў 1481 годзе пакараны смерцю ў Вільні. Пра гэтыя падзеі ў мастацкай форме цікава распавёў Уладзімір Караткевіч у сваім рамане «Чорны замак Альшанскі».

Змена курсу і першыя вынікі

Нягледзячы на тое, што Міхаіл быў аб’яўлены злачынцам, Слуцкае княства ў яго нашчадкаў не адабралі. Але пасля трагічных падзей 1481 года Алелькавічы больш ніколі не прэтэндавалі на трон у Вільні, хаця прапановы наконт гэтага ад праваслаўнай апазіцыі ВКЛ паступалі даволі доўга. Для наступных князёў гэтага роду канчаткова стала ясна, што Слуцкае княства - не часовае месца прыпынку, а канчатковае. Асэнсаванне гэтага дасць значны штуршок дзейнасці Алелькавічаў па развіцці Случчыны. І яна хутка з’явіцца не ў вобразе месца змоў і амбіцый, а як буйнейшы эканамічны і культурны центр Вялікага Княства Літоўскага.

Свядомы чытач, верагодна, заўважыў, што палітычныя крокі першых Алелькавічаў часта абапіраліся на цесныя сувязі з Маскоўскай дзяржавай. Але не трэба заўчасна абурацца гэтай арыентацыі. Для таго часу ўсобіцы паміж магнацкімі групоўкамі і пошук падтрымкі за мяжой былі справай звычайнай. Тым больш трывалыя сувязі Алелькавічаў з Масквой адыграюць сваю ролю ў наступныя часы, калі на нашы землі прыйдуць жорсткія войны. Слуцк, у адрозненні ад другіх гарадоў ВКЛ, не зруйнуюць, а яго жыхароў не будуць катаваць. Магчыма маскоўскія ваяводы ведалі: слуцкія ўладары — родзічы Маскоўскіх вялікіх князёў.

Антон Зубарэвіч, Ігар Ціткоўскі, info@kurjer.info

ПРАЦЯГ. Пра тое, як Алелькавічы зрабілі Слуцк квітнеючым горадам у ВКЛ, чытайце ў наступным нумары.

Реклама

4
Комментарии: будем признательны за ваши отзывы.

Пожалуйста, авторизуйтесь чтобы добавить комментарий.
3 Авторы комментариев
Макар

Наш Слуцк был великим городом, не то что сейчас.

DEMD

А люди были какие, по прошествии 700 лет их помнят и чтят, иных к лику святых причислили.

Петр Степанович. г. Слуцк

У шырокім гістарычным кантэксце Алелькавічы і Случчына непарыўны." «Свядомы чытач, верагодна, заўважыў, што палітычныя крокі першых Алелькавічаў часта абапіраліся на цесныя сувязі з Маскоўскай дзяржавай.» Мне кажется что я то же «свядомы чытач» и в статье узрел главное. Все Алельковичи были в оппозиции к высшей власти из московии. И это доказала Сафія Слуцкая, апошняя з роду князёў Алелькавічаў, которая собрала всю оппозицию и остановила продвижение на запад московских князей, входивших в состав татара — монгольского ига."Кароткі і яскравы жыццёвы шлях княгіні - сваеасаблівы вынік амаль трохсотгадовага вопыту аднаго з самых уплывовых у ВКЛ праваслаўных княскіх родаў, які згас, але пакінуў у нашай гісторыі значны след". Вот здесь автор статьи прав! Дух знаментой оппозиционерки Софии Слуцкой, не покоришейся князям московии, витает постоянно… Подробнее »

Петр Степанович. г. Слуцк

Вот история, не поддающееся толкованию. Немцы в 1942 году прехали в д. Новинки собирать налог. Всех жителей сгоняли на выгон прикладами. Моя мама, беременная мной волочила ногу и ее подтакивали полицаи. Вдруг Немец, что-то сказал и маму привели к павозке. Моего отца забрали в плен, а мать завезли в немецкий госпиталь в Греск. Там долбили кость ноги и вылечили. А зимой немцы сожгли д. Новинки и Строхова. Интерсно, почему враг, сжигавший деревни и убиваший людей, отнеся по человечески к беременной женщине. Ну ладно нашелся один сочуствующий, но ведь без разрешения каменданта Греска и без начальника госпиталя не могли лечить своего врага. До тех пор пока не расшифровал Библию, не мог понять, почему враг, который убивал односельчан, вылечил маму. Это мне не мог объяснить ни один односельчанин и в КГБ… Подробнее »