Тры дзядулі майго жыцця

0

У мяне было тры дзядулі. Ва ўсіх дзяцей па два ці нават па аднаму, а ў мяне — цэлых тры. Я гэтым  вельмі ганарылася.
У пяць свядомых гадоў я вельмі запаважала дзеда Сашку. Бо ў яго не было трох пальцаў на руцэ, і гэта, па майму разуменню, сведчыла пра геройскія ваенныя гады. А герояў-ветэранаў мяне  вучылі паважаць.
Я заскоквала да дзеда на калені і, трымаючы яго за руку, разглядвала месца, дзе калісьці былі пальцы.
— Гэта цябе на фронце параніла? — пытала я.
— Не, — адказваў ён.

І распавядаў гісторыю свайго працоўнага фронту. Пра тое, як  перад вайной патрапіў у Сібір на заробкі, дзе яго ўжо і нападкала вайна. Так дзед і прасядзеў у той Сібіры, арцеллю рабіў  скрыні для снарадаў, якія адпраўляліся на фронт. У Беларусь вярнуўся толькі пасля вайны.
А пальцы? Яны папалі пад электрапілу — «ампутаваліся».

Я не верыла ў яго расказы. Мне так хацелася, каб  дзед быў героем.
Як, напрыклад, дзед Сяргей. З дзяцінства ён ўяўляўся мне гераічным воінам, пагрозай фашыстам і ўсялякай несправядлівасці. Аб сваім гераічным мінулым дзед Сяргей заўсёды нагадваў звонам бліскучых медалёў.
Гэта толькі потым я зразумела, што амаль усе медалі ў дзеда — юбілейныя. І што дзед больш не знішчаў акупантаў, а заляцаўся да вясковых кабет, нарабіў ім дзяцей і, каб пазбегнуць адказнасці, на апошніх тэрмінах вайны збег у партызаны. Адступаючыя немцы ўсё ж паспелі зрабіць дзеду шкоду: ад выбухнуўшага снарада ён саслеп на адно вока і крыху аглух.

Реклама

Пераможцаў не судзяць, а любяць. І дзед вырашыў ажаніцца. Яшчэ лазіўшы па хатах у пошуках здабычы, ён прыглядзеў дзяўчыну-малалетку. Прыйшоў у сваты з п’янымі паплечнікамі. Дзяўчына — ў слёзы. «Ні за што!» — крычыць. Дзед нарабіў стральбы і паабяцаў паздаваць усіх яе родзічаў уладам як фашысцкіх пасобнікаў. І 17-гадовая дзяйчына пашла замуж. Нарадзілі яны трох дзяцей, і, калі малодшай дачцэ споўнілася 18, мая бабуля кінула дзеда і пайшла шукаць іншай долі.
Шчыра кажучы, дзеда я любіла. Вясёлы, шчодры, пявун і весяльчак, лепшы дзед для ўнукаў…

І вось бабуліны пошукі лепшай долі прывялі да трэцяга дзеда — Рыгора. Ён быў не шчыры на словы. Больш маўчаў. Любіў дзябнуць гарэлкі. Мяне называў не інакш, як “паненка”. Я нават крыўдзілася за слова такое нерускае…

Ён смешна кульгаў: адна яго нага была карацей за другую. Нічога дзіўнага, калі 18-гадоваму хлапцу куля трапіла ў костку і засталася там на ўсё жыццё… Памятаю, на яго спіне і грудзях было мноства шрамаў. «Гэта ад раненняў…», — шэптам тлумачыла бабуля. Толькі ад яе я і ведала, што дзед прайшоў усю вайну, служачы ў пяхоце. І толькі чацвёртае раненне пад Варшавай спыніла яго геройскі паход.

Аднойчы я знайшла ў чамадане пад яго ложкам скрынку, поўную медалёў і ардэноў. Яны не былі бліскучыя і звонкія, як у дзеда Сяргея. Наадварот — нейкія шэрыя, цьмяныя. Скрынка ледзь зачынялася: столькі там было подзвігаў і адвагі. Там жа, у чамадане, ляжалі дзедавыя наградныя квіткі.
Я прасіла яго распавесці, як ён ваяваў. Адмаўляўлся. Сказаў толькі: «Нічога цікавага ў вайне няма, і не дай Бог табе, паненка, убачыць і перажыць хоць кропельку таго, што сапраўды  там робіцца».

І колькі я яго не прасіла, дзед Рыгор маўчаў. Ён пазбягаў шэсцяў на 9 Мая. Ніколі не хадзіў у школы — распавядаць піянерам пра свае подзвігі. Толькі аднойчы ён мне сказаў: «Ні адзін чалавек не здольны на подзвіг: гэта пярэчыць інстынкту самазахавання. Толькі даведзены да адчаю чалавек можа зрабіць неабдуманы ўчынак, які потым назавуць подзвігам».
Любіла я ўсіх траіх сваіх дзядоў. А веру вось чамусьці аднаму…

Любоў Гарбуновіч

0 комментариев
Межтекстовые Отзывы
Посмотреть все комментарии