Доўгая дарога з няволі

1

У тэлефонным званку з вёскі Сярагі ад майго колішняга аднапалчаніна па службе ў войску Сяргея Дзмітрыевіча Шахновіча, да пенсіі - старшыні мясцовага сельсавета, прагучала падказка тэмы: «Прыедзь да нас, хачу, каб ты сустрэўся з пенсіянеркай — Вольгай Мікітаўнай Чуйка. У свае пятнаццаць гадоў яна з сяброўкай Алёнай Антонаўнай Басалыга трапілі ў Слуцку ў аблаву немцаў для вывазу ў Германію, у дарозе выскачылі з таварнага вагона і пешкі, зімой, адолеўшы не адну сотню кіламетраў па нямецкіх тылах, дабраліся дамоў».І вось на ўскрайку Сяраг, у невялічкім дамку, мяне сустракае Вольга Мікітаўна. У свае 82 гады яна пры добрай памяці і ясным розуме, дабразычлівая. У хаце чысценька, утульна, на покуці - ікона Міколы Цудатворцы, на століку — Біблія, свечкі.

АБЛАВА І ТУРМА. Зімой 1943 года маці дала ў торбачку на продаж мо дзесятак яек, пару брускоў сыру. Толькі паспелі прадаць на Слуцкім рынку прынесенае, як пачулі крыкі: «Аблава!» — пачала свой расказ суразмоўніца. — Уцякаць ужо было позна — вакол базара стаялі ў ланцуг паліцаі і немцы, людзей хапалі і саджалі ў стаяўшыя непадалёку грузавікі. І нас з Алёнай заштурхнулі, нягледзячы на наш узрост. Завезлі ўсіх у Слуцкую турму, тры дні трымалі ў вялікай камеры, не давалі ні есці, ні вады, людзей было як селядцоў у бочцы, мужчын і жанчын. Нават па патрэбе не выводзілі, паставілі ў кутку нейкі цабэрак. Мужчыны сказалі, што ўсіх чакае адпраўка ў Нямеччыну. Бацька мой, праведаўшы дзе я, бо ў камеру трапіла і шасцёра нашых вясковых мужчын, прынёс мне сёе-тое з ежы.

ЦЯЖКІЯ ДУМКІ. Хутка ўсіх пасаджалі ў адкрытыя грузавікі, для канваіраў над кабінай быў нейкі казырок. Даехалі да Баранавіч. Мы з Алёнай не вельмі мерзлі, а многія былі апрануты не па-зімоваму, мучыліся ад холаду. У Баранавічах звадзілі ўсіх да калодзежа і далі папіць вады. Потым загналі ў вагоны-цялятнікі, чалавек па сорак у кожны, падчапілі да паравоза (наперадзе яго было тры платформы з пяском). І ахова ў двух вагонах ехала, сачылі ў дарозе за людзьмі. Пра пабег ніхто і не думаў. Холадна было, праўда, у мяне і Алёны на плячах былі аўчыныя кажушкі, на нагах — сшытыя маім дзядулем на адну нагу боты, у Алёны яны былі гумавыя.
У дарозе ўспаміналася нялёгкае дзяцінства.

Реклама

Бацьку, калі праходзіла калектывізацыя, раскулачылі, далі дзесяць гадоў высылкі на будаўніцтва Беламорканалу. Адбыў там пяць гадоў і выжыў толькі таму, што яму пашанцавала: як гаспадарлівага чалавека паставілі на склад, выдаваў там вязням рабочае адзенне. Вярнуўся дамоў, пражыў 78 гадоў, маці - 84.

ДАПАМАГЛІ МУЖЧЫНЫ. На наша шчасце, у вагоне акно было адкрытае, і па ходу поезда халодны вецер даймаў усіх. Ноччу цягнік рухаўся паволі, гэта было чуваць па перастуку колаў на стыках рэек. Мужчыны ў вагоне гавораць нам: «Дзяўчаткі, лезьце ў акно і прыгайце, то мо ацалееце». Падсабілі нам пралезці ў тое акно. Я першая скокнула, разбіла калена, у боце пачула цёплую макроту ад крыві, былі драпіны на руках, плячы. Алёна скокнула пазней, мо метраў за дзвесце ўперадзе. Упала на кучу пяску ўзбоч дарогі, атрымала вялікі сіняк пад вокам і вялікую пухліну на тым месцы, кроў сачыла з рук. Калі поезд знік, мы сталі ўголас маліць Бога, дзячыць яго за наша выратаванне. Хутка настаў дзень, і мы ўзбоч чыгункі пайшлі на ўсход, хаваліся ў кустах пры з’яўленні новага стрэчнага цягніка.

ДЗЯКУЙ ПАЛЯКАМ. Натрапілі на хутар непадалёку ад чыгункі. Мужчына, паляк, чэрпаў у студні ваду, дазволіў нам зайсці ў хату. Мы памыліся, жонка яго дала ручнічок, напаіла кавай з чорным хлебам, перавязала мне бінтам рану на каленцы. Паслала на падлозе коўдру, і мы праспалі да раніцы нібы забітыя. Раніцай гаспадар дому вывеў нас на прасёлкавую дарогу, што вяла, па яго словах, да станцыі Кнышын. У дарозе нямецкія патрулі не раз спынялі, рабілі вобыск і адпускалі. Мы гаварылі ім па-свойску, што абое — дзеці бежанцаў, адбіліся ад сем’яў.
На блок-пасту, ля станцыі Асавец, на Алёну нечакана ззаду напала аўчарка, яе спусціў з павадка нямецкі патрульны. Сабака толькі паставіў ёй на плечы лапы і прабурчэў, не кусаў, але дзяўчына вельмі спалохался. Нас завялі ў памяшканне, за сталом сядзелі поруч немцы і паліцаі. Усчалі допыт, Алёна стала на калені і пачала маліцца, прасіць, каб нас адпусцілі. Паліцай, паляк, моўчкі вывеў нас і паказаў дарогу. Нацярпеліся толькі страху.
У дарозе шукалі для начлегу хату пабяднейшую — і рэдка калі іх жыхары адмаўлялі. Давалі паесці, пераспаць на падлозе пад коўдрай на дваіх, раніцай кармілі тым, што мелі, нават нярэдка на дарогу па кавалку хлеба совалі ў кішэні. Неяк адна гаспадыня падала на сняданак талерку з духмянымі бублікамі. Мы паласаваліся, а я адну ўпотай прыхапіла на дарогу, то яе падзялілі папалам, бо абеду, як правіла, не было — толькі дарога да стомы.

РАДАСЦЬ ВЯРТАННЯ. Пасля Слоніма, дзе нам наладзілі строгую праверку, дайшлі без асаблівых прыгодаў да Баранавічаў. Там мае боты разваліліся ўшчэнт, нельга было ўжо і кроку ступіць. То выручыла мяне жанчына-бежанка з Вялікіх Лукаў, дала лазовыя лапці з аборамі анучы, у іх даклыпала да сваіх Сярагаў, дзе нас з Алёнай ужо не чакалі.
Колькі было радасці, слёз у мамы, бацькі, сясцёр, самі ледзь не млелі ад шчасця вяртання да роднага дому.

ПАСЛЯВАЕННАЕ ЖЫЦЦЁ. Пасля вайны я выйшла замуж за свайго вяскоўца — Івана Уладзіміравіча Чуйку, калгасніка. Пражылі разам сорак тры гады, то ні разу не чула ад яго грубага слоўца, вельмі чуйна адносіўся да мяне, дажыў да сямідзесяці трох гадоў. Дзяцей у нас не было сваіх, то я выгадавала пляменніцу, дачку маёй старэйшай сястры, што жыла ў Мінску. Яна, маючы яшчэ дваіх малых дзяцей, дачушку Тамару, ёй было год і тры месяцы, мне перадала на выхаванне. Дзяўчынка стала мне як родная. Працуе зараз медсястрой у Бараўлянах.
Сама я працавала на палявых работах, потым дзесяць гадоў на калгасным сокавым заводзе, вырабіла пенсію нядрэнную. Па суседству са мною, на нашай ціхай вулачцы жыве некалькі адзінокіх бабуль, то ёсць з кім сустрэцца, пагаварыць.
А вяртаючыся да той зімы 43-га, лічу, што нам дапамагаў Усявышні.
І тады мы верылі ў гэта, і маці пазней гаварыла, што Бог сачыў за кожным нашым крокам — таму і выжылі.

Міхась Тычына

1 Комментарий
Межтекстовые Отзывы
Посмотреть все комментарии
wolf
wolf
18 июня 2010 00:51

Побольше бы таких воспоминаний публиковать в газете, чтобы мы знали, что творилось у нас в годы оккупации. Спасибо,"Курьер".