Боркі - мой родны кут

0

Зімой і летам, у асенні залацісты лістапад час ад часу адчуваю, як душа падае сігнал-покліч — праведаць свой родны кут. Спяшаюся апаўдня да прыпынку прыгарадных аўтобусаў, уціскаюся ў заўсёды перапоўнены стары, дабіты ЛАЗ.

Месцаў свабодных няма, стаю, уступіць мне, пенсіянеру, ніхто не жадае, бо большасць пасажыраў мае равеснікі, а маладыя не хочуць. І вось ужо відзён паваротны знак на мае Боркі, направа ад яго цямнеюць шаты соснаў, бярозаў і дубоў на вясковых могілках, узбоч іх выстраіліся ў радок з дзесятак маладых, гнутых вятрамі бярозак. Прыпынак у цэнтры вёскі, паблізу рэшткаў разабранага на дровы будынка былой інкубатарнай, дзе гадоў дваццаць выводзілі качанятаў для птушкафермы, што тулілася да рэчкі Слівянкі, там яны і гадаваліся.
Узбоч сядзіба маіх бацькоў. У хаце гадоў пятнаццаць ужо жыве сям’я з прыезжых пагарэльцаў суседняй вёскі. Хату ім перадаў старшыня калгаса, выплаціўшы нашчадкам невялікую суму. Новы гаспадар некалькі гадоў таму памёр, засталіся жонка з сынам, нявесткай і трымя ўнукамі. Прыпыняю крок у двары, думкі пераносяць у далёкія гады дзяцінства, і счымлівы смутак напаўняе душу. Усё быццам засталося тут нязменным, хіба што яблыні і грушавыя дрэвы пачарнелі ад старасці і нагадваюць крыжы.
На вуліцы ні душы, хоць хаджу ўжо хвілінаў дзесяць, няма каму сказаць вітальнае «добры дзень». А ў думках вяртаюся ў зімовы наадвячорак 1944 году, калі мы з суседкай Надзяй Балвановіч запрэглі ў сані коней і адвезлі ў суседнюю вёсачку Ліпнікі восем партызанаў, мокрых з дальняй дарогі. Вярталіся яны з падрыву чыгуначных рэек у пяці кіламетрах ад нашай вёскі. Падзея быццам і не з драматычных, калі б пасля таго, як я вярнуўся, паставіў у хлеў каня і лёг спаць, маці не разбудзіла мяне: «Сынок, немцы на вуліцы». Гуськом у белых маскхалатах яны ішлі ўздоўж плоту, гергеталі. Адзін з іх завітаў у нашу хату, пасвяціў ліхтарыкам па кутках і выйшаў без слоў. А ў мяне мурашкі па спіне прабеглі: спазніліся б мы з тых Ліпнікаў хвілінаў на дваццаць, немцы спынілі б нас і наўрат ці адпусцілі. Але Бог, як кажуць, убярог.
Захацелася зайсці ў тую хату, дзе мы з жонкай, неўзабаве пасля рэгістрацыі шлюбу, калі завіталі да маіх бацькоў, трапілі па запрашэнню на вяселле Толіка Валатковіча. Ён ужо працаваў настаўнікам недзе каля Мінска, бацькі запрасілі на вяселле ўсіх жыхароў - так павялося здаўна. Пілі самагон, слухалі народныя вясельныя песні бабуль, галасісты пераліў гармоніка — і былі рады жыццю, ранняй вясне, адносінам з землякамі.
Цяпер у тым доме жыве гарадская дачніца, пенсіянерка, трымае пасеку — сустрэцца з ёю не выпала: была ў ад’ездзе. Мяне правяла ў хату яе родная сястра. Быццам і тая хата, што тады, на вяселлі, але здалася малой, цеснай. Пастаяў у роздуме і выйшаў. Яшчэ ўспомніў, што мо сорак гадоў ужо ў вёсцы не чулі музыкаў і песняў на вяселлях — дзеці і ўнукі спраўляюць іх у гарадскіх рэстаранах і кавярнях.
Не абмінуў і сядзібу маіх бабулі і дзядулі, якіх няма на гэтым свеце ўжо даўно. Іх старая хата сумотна глядзіцца праваламі вокнаў, чорнай пашчай печы.
У раннім дзяцінстве я жыў тут у бабулі, быў за пастушка пасля школы, а летам з самага ранку гнаў на выган бабуліну свінню з чарадой парасятаў. З хлапчукамі там пад тоўстай, у тры абхваты, бярозай, раскладвалі касцярок, смажылі на ражончыках сала. Вакол выгана тады расло штук дванаццаць не старых бяроз. Ды ў пачатку 50-х гадоў новы старшыня тутэйшага калгаса, жыхар суседняй вёскі, распарадзіўся заараць выган і спілаваць бярозы. Мужчыны нашы запярэчылі, але іх ніхто не паслухаў - усе дрэвы спілавалі за тыдзень, а выган зааралі.
А мне падумалася: можа варта было б вярнуць выгану той ранейшы «статус» — выпасу для калгасніцкіх кароў, якіх усё яшчэ трымаюць у чатырох дварах, здаюць малако дзяржаве. А пасвіць іх няма дзе, бо ранейшы выпас паблізу па загаду старшыні калгаса два гады назад адвялі пад збожжавыя культуры.
Дзён праз пяць пасля наведвання вёскі мне пазванілі адтуль: памерла старэйшая жыхарка, 86-гадовая бабуля Шура Масквіна, стрыечная сястра маёй маці. Купіў кветкі і выехаў у Боркі. Цяжкі лёс напаткаў гэту жанчыну і яе бацькоў. У 1935 годзе іх, як «неблаганадзейны элемент», выслалі за Котлас, у тайгу. Шуры тады было пятнаццаць гадоў. Яна бачыла, як у бараках паміралі дзеці і на ўскраіне лесу вырасталі крыжыкі на іх магілках. З прычыны захворвання вачэй дзяўчынцы далі накірунак у Котлас, у паліклініку. Але яна рашылася ўцячы з таго пекла, без грошай, ежы, «зайцам». У вагонах яе хавалі ад кантралёраў добрыя людзі, пасажыры. Яна дабралася дамоў, да роднай замужняй сястры Надзі, муж якой працаваў старшынёй сельсавета. Той параіў ёй выехаць чым далей ад прыгранічнай зоны, ад чужых вачэй. Дабралася да мястэчка Урэчча Любанскага раёна, там Шуры далі прытулак (як сваячніцы) яўрэі-аптэкары, людзі бяздзетныя, але добрыя сэрцам. Яны ж потым справілі ёй вяселле з лейтэнантам Масквіным, які служыў у мясцовым гарнізоне. Восенню 1939 года яго перавялі на службу ў Беласток. Там у першы дзень вайны Масквіна параніла, і ён трапіў у нямецкі палон, чатыры гады рубіў вугаль у шахтах Рура. Вярнуўся у Боркі да жонкі і дачкі толькі ў 1945 годзе хворым чалавекам.
…Адпяваў Аляксандру Есіпаўну малады святар з Вясейскай царквы. У хаце сабраліся болей пажылыя жыхары. Стаялі з запаленымі свечкамі, слухаючы словы малітваў за ўпакой душы нябожчыцы. Такая вось нагода старым сабрацца разам і за памінальным сталом. Дарэчы, за апошнія два гады ў вёсцы адыйшлі ў іншы свет тры адзінокія састарэлыя бабулі. З пасляваеннага пакалення засталося ўсяго дзевяць пенсіянераў.
Што яшчэ навяло смутак, дык гэта забыццё вяскоўцамі роднай мовы. З кім ні загаворыш на вуліцы, у хаце, у аўтобусе — усе размаўляюць на гэткай «трасянцы» з перасыпам скажоных рускіх і беларускіх слоў.
Апошні рэйс аўтобуса да горада ў дзевятнаццаць гадзін. На цёмнай, без адзінага ліхтара, вуліцы ні душы. Толькі на лаўцы ўзбоч прыпынку прысела дачніца з поўнай сумкай гародніны. У палове хатаў ужо свяціліся вокны — людзі прыселі да тэлевізараў, яны «прывязваюць» пенсіянераў да сваёй хаты, пазбаўляюць жадання сустрэчы з суседзямі, аднагодкамі. Ды і глядзяць толькі два каналы — БТ і АНТ.
А я, стоячы на ціхай вуліцы, глядзеў на ўсход, дзе над дальнім лесам усплыў аранжава-жоўты шар месяца ў фазе поўні. Тут, у сваёй вёсцы, ён здаецца болей відушчым, прыцягальным, чым у горадзе, як і зоркі на начным небе.

Реклама

Міхась Тычына

0 комментариев
Межтекстовые Отзывы
Посмотреть все комментарии