Круглянскі баяніст

0

А прозвішча ў яго было, па колішніх ацэнках, «шляхетнае» — Міцкевіч Ян Данілавіч. Жыў ён з жонкай у невялікай, двароў на трыццаць, вёсцы Круглае. Паблізу яе густы сасоннік прарэзваў жоўты шнур гравелькі, пракладзенай яшчэ ў 20-я гады ад мястэчка Урэчча да шашы-«варшаўкі», што вяла ад заходняй граніцы на Бабруйск.

Працаваў Ян Данілавіч у калгасе на розных работах, а вядомасць набыў як таленавіты музыка-баяніст. Спярша, у маладыя гады, іграў на гармоніку, а пазней, прадаўшы цялушку, купіў шыкоўны, па тых часах баян і барабан да яго ў прыдачу. У перадваенныя і пасляваенныя гады Ян Данілавіч у нядзелю ці ў дні хрысціянскіх святказ рэдка калі заставаўся дом. Хтосьці з бліжніх і нават дальніх вёсак запрашаў яго на вяселлі паіграць ці на маладзёвай вечарынцы ў прасторнай вясковай хаце — клубаў у большасці вёсак тады не было. Іграў беларускую польку, кракавяк, вальсы і іншыя, сёння ўжо падзабытыя, танцы. Іграў старанна, хораша, не лянуючыся, што ў скокі ішла не толькі моладзь, а і вяскоўцы старэйшага пакалення.
Ля барабана садзіўся хтосьці з юнакоў - для падыгрывання ў такт танцу.
Памятаю зіму 1942 года, калі ў многіх навакольных вёсках, нягледзячы на ваенную пару, сталі раптам часта ладзіцца вяселлі. І не ад дабра: такі макарам дзяўчаты, якім споўнілася 16 гадоў, ухіляліся ад прысумовай мабілізацыі на працу ў Германію, бо жанатых немцы пакуль не чапалі. І Яну Данілавічу хапала работы — іграць на тых вяселлях, дзе нярэдка нявестцы не было і шаснаццаці, а жаніху гадоў на 10−15 болей.
Аднойчы сярод зімы моладзь нашай вёскі сабралася ў хату, дзе жыла бабуля з незамужняй дачкой, на вечарынку. Хата была прасторнай, уздоўж сценаў сталяі доўгія лавы. Хтосьці з дарослых хутка запрог у сані каня і паімчаў напрасткі, праз заснежанае балота, па ледзь бачнай лясной дарожцы ў Круглае — па Міцкевіча. Праз нейкую гадзіну Ян Данілавіч, у доўгім кажусе і бітых валёнках, увайшоў у хату, распрануўся і, сеўшы на шырокай лаве, расцягнуў мяхі свайго шыкоўнага баяна. Да глыбокай ночы іграў танцы, падыгрываў песні, савецкія, народныя, якія пасля добрай чаркі самагонкі хорам спявалі маладыя і не вельмі жанчыны, што завіталі на вечарынку. Ад баяніста тады я даведаўся: тыдняў два таму ён іграў на вяселлі, дзе замуж аддавалі дзяўчынку з суседняй вёскі, з якой я да вайны вучыўся ў адным класе і ў якую быў закаханы, але прызнацца ў сваіх пачуццях саромеўся. Яго вестка, вядома, засмуціла мяне, таму як дзяўчыне той споўнілася толькі шаснаццаць гадоў.
Пасля начоўкі ў той гасціннай хаце, раніцой Яна Данілавіча тым жа маршрутам на санях адвезлі ў яго Круглае.
Недзе ў 60-я гады, а можа пазней, я сустракаўся з ім, ужо пастарэлым, але, як заўжды, працавітым на музычным «падрадзе» — выязджаў з баянам на агляды раённых самадзейных калектываў, на конкурсы гарманістаў і баяністаў, атрымліваў граматы і падарункі. І па-ранейшаму іграў на вяселлях і вечарынках, бо магнітафонаў тады і ў паміне не было. І ён падзяліўся са мною ўспамінам, як пад новы, 1944-ы, год да яго раніцой на санях завіталі з размешчанага за шэсць кіламетраў дота-бункера чацвёра ўласаўцаў, якія неслі там службу па загаду немцаў. Нехта з тутэйшых сялянаў, мусіць, даў ім адрас знакамітага баяніста. І госці загадалі ехаць з імі - іграць на застоллі. Ян Данілавіч уцяміў, што няпрошаныя госці ўпарціцца не дадуць. Па іх расейскамоўнай гамонцы зразумеў, што яны савецкіх ваеннапалонных, хто не ад добрага жыцця пайшоў на службу акупантам. І ён паехаў. Завялі ў вясковую, непадалёку ад іхняга паста-бункера, хату, дзе за сталом сядзела чалавек восем ці дзесяць. У шэра-зялёнай форме, з нашыўкамі на рукавах «РОА» — так генерал Уласаў назваў сваю армію. Яну Данілавічу загадалі іграць на матывы рускіх і савецкіх даваенных песень — «Шумел камыш», «По Дону гуляет казак молодой», «Катюша», «Три танкиста». Уласаўцы, пасля прыняцця на грудзь не адной шклянкі самагону, дружна спявалі. Адзін з іх, выйшаўшы ў сенцы пакурыць, куды раней зайшоў з самакруткай і баяніст, загаварыў раптам аб тым, як восенню 41-га пад Вязьмай трапіў у ліку многіх тысяч чырвонаармейцаў у палон. Адтуль пешша прыгналі галодных у канцлагер у Бабруйск, дзе ад голаду і хваробаў паміралі штодзень дзесяткі вязьняў, яго колішніх аднапалчанаў. І калі ў сорак трэцім годзе ў лагер завітаў нейкі вербаўшчык з атачэння Уласава і прапанаваў запісвацца ў ягоную армію, інакш, маўляў, вас тут усіх чакае немінучая смерць, ён рашыўся — у спадзяванні, што зможа потым пайсці да партызанаў. Але з такой спадзейку нічога не выйшла, і ён апынуўся ў гэтым блоку-бункеру. Адсюль баяўся ісці да партызанаў, не верыў, што яму даруюць.
Пад вечар вясковы мужчына на санях адвёз Яна Данілавіча дамоў. Нехта з вяскоўцаў пра ягоны візіт да ўласаўцаў прачуў і данёс партызанам. І аднойчы сярод ночы трое з аўтаматамі і вінтоўкамі завіталі ў хату. Адзін, старэйшы па ўзросту, строга спытаў: «Ты што ж гэта, сукін сын, рашыў паслужыць здраднікам Радзімы, паехаў ім іграць?» Ян Данілавіч спалохаўся, але здолеў пераканаць госця, што зрабіў гэта пад прымусам — іншага выйсця не было. І яму паверылі. Яны распытвалі, колькі чалавек сядзела за сталом, якое яны мелі ўзбраенне, пра што гаварылі. А тым часам жонка, Лізавета Міхайлаўна, прынесла з сенцаў дзве бутэлькі добрай самагонкі, нарэзала хлеба, сала, спякла яечню і запрасіла ўсіх за стол. І той старэйшы з гасцей, пасля добрай чаркі, сказаў: «А цяпер, бацька, сыграй нам што-небудзь такое, каб за душу кранула». І ён мо з паўгадзіны іграў ім мелодыі тых самых даваенных песень, а на развітанне даў пляшку самагону, а жонка — капшук з нарэзаным тытунём, таму як сама курыла…
Пазваніў нядаўна ў тое Круглае на выпадковы тэлефон — даведацца, ці застаўся хто ў жывых з блізкай радні Яна Данілавіча — дзеці, унукі. І трапіў якраз на тэлефон яго пляменніцы Яўгеніі Гаўрылаўны Галагуцкай, калгаснай пенсіянеркі. Яна паведала, што ў Міцкевічаў сваіх дзяцей не было. Ян Данілавіч працаваў у калгасе ўчотчыкам у брыгадзе, на палявых работах, а з баянам (а іх ужо меў аж тры), не развітваўся, іграў часцей проста для душы на лаўцы ля хаты, каб парадаваць і суседзяў.
Памёр ён ва ўзросце 81 года, жонка перажыла яго на трынаццаць гадоў, абое спачываюць на вясковых могілках. Сёння ў гэтай ціхай вёсачцы засталося ўсяго адзінаццаць пенсіянераў, хоць да вайны тут нават школа-пачаткоўка была.

Реклама

Міхась Тычына

0 комментариев
Межтекстовые Отзывы
Посмотреть все комментарии