Покліч маці

0

Яго я адчуў і доўга насіў у думках не толькі на Радаўніцу, калі праведваў вясковыя могілкі, дзе пахавана маці, у святым храме ў дзень яе нараджэння і смерці пры запаленых свечках. Ёсць яшчэ адна «нітка», якая і праз дзесяткі гадоў павязвае нас з маці - тая, што вядзе да месца яе нараджэння. Мяне асабіста — з няблізкай вёсачкай Хацінава на Любаншчыне, дзе прайшлі гады яе маладосці і адкуль, выйшаўшы ў дваццаць гадоў замуж у іншую вёску, яна пайшла па нялёгкіх жыццёвых сцежках.

І вось вырашана — еду туды. Дызель-цягніком да мястэчка Урэчча, там перасеў на прыгарадны аўтобус, кіламетраў праз восем злез і пешша накіраваўся па прасёлачнай дарозе да той вёскі. Праз нейкіх паўтары гадзіны быў ля яе ваколіцы. І адчуў у грудзях такое хваляванне, быццам спяшаўся на першае спатканне з каханай дзяўчынай у маладыя гады. Усё навакол — палеткі, сенажаць з пажаўцелымі валкамі скошанай травы, сасновы бор воддаль — падаліся мне такімі любаснымі, знаёмымі, хоць у тым Хацінаве я быў адзін ці два разы, калі бацька з маці з вёскі Кутнева, дзе пражывалі, праведвалі матчыных бацькоў і бралі мяне з сабою. Нібы даўні сон, захаваліся ў памяці вузкі дворык і хата пад саламяным дахам, з высокай прызбай. І болей — нічагуткі!
Цяпер, праз семдзесят з лішкам гадоў, я крочыў па шырокай, абсаджанай старымі галіністымі клёнамі і ліпамі, вуліцы, углядваўся ў твары рэдкіх прахожых, пераважна пенсіянераў, вітаўся з імі па-вясковаму — «Добры дзень», і яны адказвалі гэтак жа — «Добрага здароўя». Адчуваў усёй сваёй існасцю, як душу маю напаўняе пачуццё нейкага радства, еднасці з гэтымі людзьмі - быццам пражыў з імі шмат гадоў! Па падказцы стрэчнага дзядулі, адшукаў колішнюю сядзібу маіх дзядулі і бабулі, Якуба і Юлі Чайкоўскіх, матуліных бацькоў. Прыпыніў крок ля плоту, за якім зелянеў бульбяны палетак нейчай сядзібы. Справа ў тым, што ў далёкім 1931 годзе, праведаўшы, што ў вёсцы Боркі на Случчыне раскулачылі і выслалі за Котлас бабулінага роднага брата Андрэя з жонкай і дзеткамі, яна з мужам і малодшым нежанатым сынам перавезлі туды сваю хату і паставілі на апусцелую сядзібу «кулака».
Вялі сюды бабулю і роднасныя пачуцці - тут, у Борках, яна нарадзілася, тут пахаваны яе бацькі. Пазней, у 1936 годзе сюды, купіўшы (прадаўшы карову і цялё) апусцелую хату, пераехала з шасцярыма малымі дзецьмі і мая маці. А паклікала яе сюды гора: двума гадамі раней, за няздачу дабраахвотна ў дзяржорганы двух залатых пяцірублёвых манет, суд прыгаварыў нашага бацьку, калгасніка, да пяці гадоў высылкі за межы прыгранічнай зоны, і ён мусіў атабарыцца ў Бабруйску, адкуль, употай ад міліцыі, зрэдку праведваў сям’ю. Маці з кучай дзяцей заставацца ў тым Кутневе з няшчаснымі працаднямі было нельга — вось і падалася бліжэй да бацькоў, якія дапамагалі сяк-так абжыцца на новым месцы. А яе повязь з Хацінавам абарвалася на доўгія гады, таму як на дальнія вандроўкі пры штодзённай калгаснай прымуспрацы часу неставала. Толькі зрэдку мы, дзеці, чулі яе ўздыхі-успаміны пра хараство вёскі Хацінава ў летнюю пару.
І вось праз столькі гадоў я пераканаўся ў праўдзівасці яе слоў. Памятаў яшчэ, што маці была набажнай, у маладосці за дзесяць кіламетраў хадзіла з вясковымі жанчынамі да царквы ў мястэчку Пагост.
Пасля развітання з Хацінавым я нават падумаў: а мо гэта душа маці з нябёсаў вяла мяне па сваіх даўніх сцяжынках і дарыла радасць, спакой на душы, замілаванне наваколлем? Гэтая думка падмацавалася і пасля таго, як я нядаўна прачытаў раман польскага пісьменніка Ісака Зінгера, лаўрэата Нобелеўскай прэміі, «Шаша», у перакладзе на рускую мову. Раман аўтабіяграфічны. У часы Халакосту па дарозе з акупаванай немцамі ў 1939 годзе Варшавы з жонкай Шашай ішоў галоўны герой Аарэль у бок занятага Савецкай арміяй Беластока і страціў яе па дарозе — жанчыну падкасіла нечаканая смерць. І тады ён сказаў: «Я веру ў бессмяроцце душы. Калі скала можа існаваць мільён гадоў, то чаму ж душа чалавечая павінна знікнуць? Калі сонечны прамень можа блукаць і свяціць мільёны гадоў, чаму ж гэта не можа дух?»
Вось і мне пасля той паездкі ў Хацінава ўсё думаецца дагэтуль, што душа маці была там ці блізка ад мяне, і сузірала з вышынь нябёсных, адорваючы ласкай і пяшчотай, на якія пры жыцці была шчодрай да скону дзён, перажываючы за лёс і здароўе кожнага з нас, дзяцей. Не забыць, як зімой 1945 года на адкрытым спадарожным вайсковым «студэбеккеру» з аднавяскоўкай, чый сын, як і я, служыў у вучэбным палку за Мінскам, ва Уруччы, яны ў пятнаццаціградусны мароз дабіраліся за сто дваццаць кіламетраў да таго вайсковага гарадка, каб перадаць нам, сямнаццацігадовым навабранцам, сёе-тое з прадуктаў, таму як салдацкі паёк быў даволі галодным.
Паўвеку мінула, як не стала маці. Праведваючы сваю вёску, іду на могілкі, каб пастаяць у роздуме ля яе помніка. І прыпамінаю радкі з верша расейскага, дакладней, савецкага паэта Яўгена Еўтушэнкі пра маці:
Когда мы стареем, тогда с бесполезным раскаяньем
Повинно приходим на холмик влажной земли,
И мамам тогда, ничего не скрывая, рассказываем,
Всё то, что в глаза им когда-то сказать не смогли…

Реклама

Міхась Тычына

0 комментариев
Межтекстовые Отзывы
Посмотреть все комментарии