Да партызанаў - на двух вяпруках

1

На Тройцу Аляксандры Цімафееўне Балвановіч споўніцца 99 гадоў. Летам 1943 года жыхарка невялічкай вёскі Лошыца Слуцкага раёна са сваім васьмігадовым сынам Мішкам зрабіла надзвычай небяспечны «рэйд» міма нямецкага бункера. Як было тады не проста адважыцца на такое — крыху пазней. А пакуль пазнаёмім чытача з гэтай мужнай, перажыўшай за доўгі век нямала розных нягод, жанчынай. Сустрэўся я з ёю сонечным вясновым ранкам. Бабуля сядзела на лаўцы ля хаты ў нейкім глыбокім, як мне падалося, роздуме. Магчыма, успаміны вялі ў далёкія гады маладосці, у родную вёсачку Малая Сліўка, адкуль у 1929 годзе яна пайшла замуж за свайго Міхала. У той год яны і ў калгас запісаліся. Без вялікай ахвоты, як і ўсе сяляне ў Лошыцах. Іншага выйсця ў іх не было. Каня муж завёў у канюшню, а кароўку пакінулі сабе. Калі ў 41-ым пачалася вайна, мужа забралі ў салдаты, і Аляксандра Цімафееўна засталася адна з чацвярыма малымі дзецьмі.

Слухаю яе непаспешлівы сповед і дзіўлюся добрай памяці пра мінулае, перажытае, яе ясным розумам. Хоць і далася ёй старасць невылечнай пакутай: ужо звыш дваццаці гадоў мінула, як страціла зрок…
— Вёска наша кіламетры тры ад шашы, што на Бабруйск кіруе, — успамінае бабуля. — Але немцы часцяком наязджалі да нас. Не міналі паліцаі і партызаны. Як пачнуць ноччу грукаць ботамі ў дзверы, у мяне пачыналі дрыжэць рукі, а дзеці, прачнуўшыся, ад жаху адразу плакалі. Неяк завітаў у хату вядомы ў наваколлі паліцман Іван Сыцька. Гад быў з гадаў. Падыходзіць да мяне, настаўляе вінтоўку ў грудзі і кажа: «Аддай, цётка Шура, карову мне, а не аддасі - спалю хату». Што рабіць? Чакаць, калі партызаны заглянуць у вёску і гэтага гада прыстрэляць? Мала было надзеі, бо яны ўсё часцей толькі ноччу заглядвалі сюды. Пайшла хуценька да сваёй роднай сястры. У яе, як мне пад руку, было цялё, ужо падхадзяшчае. Яна і выручыла мяне — аддала яго да таго паліцмана. А сваю карову я хавала ў лесе, за вёскай. Прывязвала вяроўкай да дрэва, употай ад няпрошаных «гасцей» хадзіла даіць, насіла сякі-такі корм.
Аднойчы раненька двое партызанаў у нашага аднавяскоўца застрэлілі ў хляве двух вяпрукоў, кілаграмаў па сто кожны. Заходзяць да мяне ў хату і загадваюць: «Запрагай, цётка, каня, мы табе на драбіны пакладзем вяпрукі, забітыя, і ты адвязеш іх у Амговічы, там наш атрад стаіць на адпачынку». Ехаць туды трэба было міма нямецкага бункера, ля пераезду праз шашу. Падумала: немцы, калі прыпыняць, убачаць, што вязу, то не мінаваць мне шыбеніцы ці канцлагера. А партызаны былі няўмольнымі, хоць я і прасіла пашкадаваць маіх дзетак. Пашукайце, кажу, другога возчыка. А яны ў адказ: «Рабі, як сказалі, а то забяром тваю карову, ведаем, дзе хаваеш».
Рашылася я на хітрасць. Накрыла тых вяпрукоў саломай, паверх посцілкай заслала, пасадзіла зверху сына Мішку і наказала яму: калі будзем праязджаць міма нямецкага бункера, то ты плач і гавары, што ў цябе вельмі баліць жывот, абедзьвюма рукамі прыціскай яго. Ну, і паехалі. Пры выездзе на шашу нас спынілі два немцы, праўда, немаладыя ўжо, тылавікі. Сынок галосіць: «Мамачка, ой, баліць жывот!» Немцы сумеліся, я ім кажу, як умею, дзе словам, дзе рукамі паказваю, што вязу дзіця ў сельскую бальніцу, у тыя Амговічы. І што вы думаеце? Паверылі мне. Адзін нават прапанаваў лякарства, нейкія парашкі ад жывата. Прыехала я ў Амговічы, хоць і нацярпелася жаху. З-за вясковых могілкаў высыпаў гурт партызанаў, яны дружна пераклалі тых вяпрукоў на сваю павозку — і ў лес бліжэйшы. Нават дзякуй мне не сказалі. Назад ехала спакойнай, той самы немец, што даваў парашкі, зноў падыйшоў да павозкі і перадаў у пакеціку некалькі таблетак аспірыну, да вайны мы і не чулі пра такое лякарства.

Реклама

— Што яшчэ з той пары запамяталася вам надоўга? Ведаў я, што ў суседняй вёсцы Падлошыца немцы ў той 43-ці год расстралялі семярых пажылых мужчын, якія не пажадалі схавацца ад іх, палічыўшы, што іх не пакрыўдзяць.
— Чаму ж не памятаю? І нашу вёску яны тады хацелі спаліць разам з людзьмі. За тое, што ноччу нейкія прыблудныя партызаны насупраць тых Падлошчыц, што ў кіламетры ад шашы, спілавалі мо восем тэлеграфных слупоў. Наехаў карны атрад са Слуцка. Нашых вяскоўцаў з дзецьмі павыганялі на вуліцу, выстраілі ў шарэнгу, але не чапалі, бо за вёскай усчулася страляніна, мусіць партызаны напомнілі аб сабе.
Дачушку маю Жэньку куля не абмінула — забіла насмерць. Хапіла ліха і майму мужу Міхалу. Пайшоў на фронт, у 44-м трапіў у нямецкі палон. Вясной 45-га я на яго пахаронку атрымала з ваенкамата. А ён пад восень вярнуўся дамоў. Расказаў, што ў лагеры нямецкім на туберкулёз захварэў, але амерыканцы, як вызвалілі, вылечылі. Пражыў 80 гадоў. То я ўжо ўдавою жыву больш за дваццаць год. На зімку зяць з дачкой у Слуцк забіраюць. А як прыгрэе вясною сонейка, так і хочацца ў сваю хату, зяць сваю пасеку трымае, тут і дачка Тамара побач.

— А як, Аляксандра Цімафееўна, склаўся лёс вашых дзяцей?
— Сын Міша, з якім я да партызанаў вяпрукоў вазіла, усё жыццё ў калгасе рабіў, яму за семдзесят ужо. Дачка Галя ў Лагойскім раёне жыве, настаўніцай была. Тамара на тэкстыльнай фабрыцы ў Слуцку рабіла, Ніна — на фабрыцы мастацкіх вырабаў. Усе ўжо пенсіянеркі.

На душы пасля гэтай сустрэчы ў мяне засталося пачуццё чагосьці светлага і добрага. І хочацца верыць, што наша гераіня дачакаецца і свайго 100-гадовага юбілею.

Міхась Тычына

1 Комментарий
Межтекстовые Отзывы
Посмотреть все комментарии
jalexatom
jalexatom
9 августа 2018 17:34

Ого н︌е ож︌и︌д︌ал з︌д︌е︌с︌ь у︌вид︌еть ва︌ш︌у ва︌ка︌н︌с︌и︌ю. У в︌а︌с с︌но︌в︌а отк︌ры︌т н︌аб︌ор уда︌л︌ё︌н︌н︌ы︌х работн︌и︌ко︌в? Е︌с︌л︌и да︌, мог︌л︌и б︌ы в︌ы уст︌р︌оит︌ь мо︌е︌го з︌я︌т︌я, а т︌о по︌ка я ем︌у доказ︌ы︌в︌а︌л ч︌т︌о в︌ы хо︌ро︌ш︌ие р︌еб︌ята и с в︌а︌ми мо︌ж︌н︌о р︌абот︌ать︌, вс︌е в︌ака︌н︌с︌ии бы︌л︌и за︌кр︌ы︌ты︌(︌(